Kwarc
Najpospolitszą formą związków krzemu jest jednak kwarc, znany
naszym przodkom w postaci krzemienia — materiału używanego
do wytwarzania najdawniejszych narzędzi, a nam w postaci piasku
zalegającego morskie i rzeczne plaże oraz... w postaci kryształu
górskiego. Piasku opisywać nie trzeba; każdy wie, jak wygląda, jakie
ma właściwości. Kryształ górski nie różni się od piasku niczym prócz
formy zewnętrznej — ma kształt kryształu o wyraźnie regularnej budo-
wie. Zdania: „kryształ górski jest kryształem" lub „kryształ górski
ma budowę krystaliczną", brzmią podobnie jak przysłowiowe „masło
maślane", tymczasem prawie we wszystkich książkach opisujących
związki krzemu takie zdania możemy znaleźć. Przyczyną tego jest
tradycja i niewiedza naszych przodków.
Przed wieloma wiekami Grecy nadali najczystszym, idealnie
bezbarwnym kryształom krzemionki nazwę krystallos, co po polsku
znaczy lód. Wierzyli, że te zimne w dotyku, przezroczyste jak naj-
czystsza woda bryłki są niezwykłym lodem tak silnie zamrożonym,
że nawet najgorętsze promienie słońca nie są w stanie go rozpuścić.
Za prawdopodobieństwem tej „teorii" przemawiało nietylko podobień-
stwo kryształu górskiego do lodowych sopli, ale i to, że znajdowano
je wysoko w górach, gdzie zimy były znacznie mroźniejsze niż w ciep-
łych dolinach Grecji. Znacznie później, gdy w XVII wieku badano
właściwości i budowę kryształów, kwarc stał się jakby wzorcowym
kryształem badanym przez wielu naukowców. Nazwą krystallos-kry-
ształ objęto wszystkie ciała o regularnej budowie, a więc i kryształy
diamentu, rubinu czy szmaragdu, a dla zachowania tradycyjnej nazwy
przezroczystej odmiany kwarcu do dawnego krystallos dodano słowo
górski. Jest to jedyny kamień szlachetny, który w swej nazwie zawie-
ra słowo kryształ. Co więcej — znane są barwne odmiany kryształów
kwarcu: fioletowa, żółta, niebieska, brunatna, a nawet czarna, które
mają własne nazwy — ametyst, cytryn, kwarc niebieski, kwarc dymny
i morion bez dodatku „kryształ". I w tym przypadku zadecydowała
tradycja i niewiedza. Fioletowy ametyst to jakby kryształ górski zanie-
czyszczony związkami żelaza.