Obniżona temperatura
Gdy ciecz będzie silnie chłodzona, a więc i temperatura będzie
obniżać się znacznie szybciej, wówczas krystalizacja zacznie się
równocześnie w wielu punktach roztworu, powstanie równocześnie
wiele drobnych kryształów, ale żaden z nich nie osiągnie prawidło-
wego, charakterystycznego dla siebie kształtu. Sąsiadujące i równo-
cześnie rosnące kryształy zetkną się po pewnym czasie ze sobą
i przeszkadzają sobie wzajemnie w uzyskaniu zaplanowanych przez
przyrodę kształtów. W ten sposób powstają minerały o budowie
drobnokrystalicznej lub skrytokrystalicznej — minerały składające
się z tak drobnych kryształów, że rozpoznać je można dopiero pod
mikroskopem.
Takimi właśnie skrytokrystalicznymi kwarcami są: jaspis, agat
oraz najsłynniejszy z polskich kamieni ozdobnych z rodziny kwarcu —
chryzopraz, o pięknym jabłkowozielonym zabarwieniu. I w tym przy-
padku zabarwienie wynika z zanieczyszczenia — tym razem związkami
niklu. Szlachetne chryzoprazy mają jednolite zabarwienie. Agaty
mogą mieć różne barwy: białą, brązową, rudą, czerwoną, czarną lub
jeszcze inną. Od chryzoprazów różnią się nie tylko zabarwieniem, ale,
co jest najbardziej charakterystyczne dla tych kamieni, pasmowym
ułożeniem warstw różnie zabarwionych. To wynika z warunków kry-
stalizacji — ze zmiany składu zanieczyszczeń osadzających się
w minerale w różnym czasie, np. w zimie lub lecie.